Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
O systemie
Artykuł

Do jakiej szkoły będą chodzić nasze dzieci? Scenariusze przyszłości edukacji do roku 2040

dr Jędrzej Witkowski

Z pytaniem o kształt szkoły przyszłości mierzą się praktycy, ekspertki i badacze edukacji na całym świecie. Przeczytaj, jak może wyglądać przyszłość edukacji.

Za chwilę rozpoczniemy w Polsce dyskusję o nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego, która ma w polskich szkołach obowiązywać od września 2026 roku. Pierwsi uczniowie, którzy przejdą cały cykl edukacji ogólnej zgodnie z tą nową podstawą ukończą szkołę średnią w 2038 roku.

Nikt z nas nie potrafi sobie precyzyjnie wyobrazić, jak wtedy będzie wyglądał świat i jakich kompetencji oraz jakiej wiedzy będą potrzebowali młodzi ludzie, by poradzić sobie na studiach i na rynku pracy w latach 40-tych XXI wieku.

Wszyscy próbujemy sobie wyobrazić, jak może wyglądać szkoła w perspektywie dwóch dekad od dzisiejszego dnia. W 2020 roku Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) opublikowała cztery możliwe scenariusze rozwoju edukacji do roku 2040. Autorzy sformułowali warianty zmian w systemie szkolnictwa w oparciu o widoczne już teraz trendy gospodarcze, społeczne, polityczne oraz ekonomiczne oraz własne przewidywanie dotyczące najbliższej przyszłości.

Scenariusze przyszłości

Scenariusze zostały opracowane jako inspiracja do refleksji o kierunkach możliwej ewolucji systemu edukacji, o pożądanych zmianach oraz sposobach przygotowania się na nieznaną przyszłość. Warto wrócić do tych rozważań i potraktować je jako inspirację do naszych rozważań o przyszłości polskiej szkoły. Oto one:

Scenariusz 1: Szkoła rozszerzona (Schooling extended):

WYZWANIA: odpowiadanie na zróżnicowane potrzeby, powolne tempo zmian scentralizowanych systemów edukacyjnych.

Scenariusz 2: Edukacja outsourcowana (Education oursourced):

WYZWANIA: definiowanie wspólnego mianownika szkolnictwa, odpowiedź na słabości rynku prywatnego, brak przestrzeni integracji społecznej.

Scenariusz 3: Szkoły jako centra uczenia się (Schools as learning hubs):

WYZWANIA: różnice w zasobach, które poszczególne społeczności mogą wykorzystać w procesie edukacyjnym; napięcia między lokalnymi celami i krajowymi priorytetami.

Scenariusz 4: Uczenie na bieżąco (Learn-as-you-go):

WYZWANIA: ryzyko podziałów społecznych, rosnący wpływ dużych korporacji na sferę edukacji, wychowania i wynikające z tego zagrożenia dla praw obywatelskich.

Edukacja w Polsce już się zmienia

W każdym z tych scenariuszy widoczne są konsekwencje trendów, które widzimy także w Polsce. Pierwszy scenariusz to tradycyjna szkoła zdominowana przez treści i umiejętności przedmiotowe, które łatwo zmierzyć w systemie egzaminów zewnętrznych. To szkoła najbliższa obecnemu kształtowi kształcenia. Opiera się on o bankowy model edukacji (nalewania wiedzy do głowy uczniów i jej wyciągania, czyli sprawdzania w czasie egzaminów). Odważnie wykorzystuje też technologie, które jednak cementują dotychczasowy model edukacji.

Drugi scenariusz będzie się w Polsce realizował jeśli nadal (tak jak w poprzednich latach) będzie rosła liczba uczniów opuszczających system edukacji publicznej oraz tradycyjną szkołę. To nie tyle model wchodzenia alternatyw edukacyjnych do mainstreamu, ile dzielenia się głównego nurtu na niezliczone nisze alternatyw. To także droga w kierunku innowacyjności, ale kosztem zróżnicowania efektów edukacyjnych według statusu społeczno-ekonomicznego rodziców.

Trzeci scenariusz to połączenie szkoły, ze świetlicą i lokalnym centrum działania. Do takiego modelu najbliżej obecnie szkołom wiejskim, to takie placówki są najsilniej osadzone w społecznościach lokalnych.

Czwarty scenariusz to model rewolucyjnej cyfryzacji i stopniowego wypierania nauczycieli z części dotychczas pełnionych ról. Realizacji tego modelu sprzyjają duże państwowe inwestycje w sprzęt realizowane często pod dyktando dużych korporacji technologicznych, za to z mniejszym wsparciem dydaktycznym.

Przyszłość edukacji to nie tylko globalne trendy. To także nasze działania

Możliwy, także w Polsce, jest każdy z tych scenariuszy oraz dowolne ich połączenie. Nie ma tutaj jednoznacznie dobrych ani jednoznacznie złych modeli, każdy z nich ma swoje wady i zalety. Ich ocena jest jednak konieczna, a kryteriami dla niej powinien być pożądany profil absolwenta edukacji ogólnej.

Jeśli będziemy wiedzieć, co powinien wiedzieć, umieć i kim być młody człowiek kończący szkołę, będziemy potrafili ocenić, który z modeli będzie najskuteczniej realizował te założenia. To z kolei pozwoli nam działać proaktywnie wpływając na kierunek ewolucji systemu, czyli wzmacniać trendy kierujące szkołę w pożądanym przez nas kierunku i hamować, te które nas od pożądanego kształtu oświaty oddalają. Wtedy (być może tylko wtedy) bieżące decyzje dotyczące polityki edukacyjnej zyskają większy sens – staną się puzzlami, składającymi się na większy obrazek.

Myślenie o scenariuszach rozwoju szkoły do 2040 roku to nie mrzonki. To absolutna konieczność, jeśli chcemy jako społeczeństwo potraktować edukację priorytetowo. Potrzebujemy już teraz Polskiej Polityki Edukacyjnej 2040 – dyskusje o możliwych i pożądanych scenariuszach zmian mogą być początkiem tworzenia takiego dokumentu.


dr Jędrzej Witkowski – zajmuje się m.in. strategiami tego, jak oddolnie wprowadzać zmiany w szkołach, rozwijaniem kompetencji przyszłości oraz edukacją obywatelską i edukacją o polityce. Jest autorem lub współautorem opracowań naukowych, materiałów edukacyjnych, kursów e-coachingowych, scenariuszy zajęć i podręczników. Jako trener pracuje z nauczycielami, doradcami metodycznymi, wydawcami podręczników i przedstawicielami organizacji pozarządowych. Z wykształcenia jest doktorem socjologii (Uniwersytet SWPS) i politologem (Uniwersytet Warszawski). Absolwent Leadership Academy for Poland. Z Fundacją związany jest od 2005 roku. Od 2018 nią zarządza.

Źródłem scenariuszy rozwoju edukacji do 2040 roku jest publikacja OECD (2020) Back to the Future of
Education. Four OECD Scenarios for Schooling, Paris. https://doi.org/10.1787/178ef527-en

Wszystkie zdjęcia użyte do ilustracji artykułu pochodzącą z realizowanych przez Centrum Edukacji Obywatelskiej wydarzeń dla nauczycieli i dyrektorów.

dr Jędrzej Witkowski

zajmuje się m.in. strategiami tego, jak oddolnie wprowadzać zmiany w szkołach, rozwijaniem kompetencji przyszłości oraz edukacją obywatelską i edukacją o polityce. Więcej 

Podobne wpisy, które mogą Cię
zainteresować

Kompetencje przyszłości. Propozycja katalogu do uwzględnienia w systemie kształcenia ogólnego

dr Jędrzej Witkowski
Czytaj więcej

Znaczenie kompetencji w nowej podstawie programowej

dr Jędrzej Witkowski
Czytaj więcej

Czynne prawo wyborcze od 16. roku życia. Za i przeciw

Czytaj więcej

 

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych rozumianych jako otrzymywanie newslettera oraz informacji o produktach i usługach edukacyjnych oferowanych przez CEO, poprzez przesyłanie informacji za pomocą poczty elektronicznej, na podany adres e-mail [zg. z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (Dz. U z 2013 r., poz. 1422 ze zm.)]. Nasza polityka prywatności