Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
Dla nauczyciela
Artykuł

Wuefiści widzą więcej. Czego możesz dowiedzieć się o relacjach w klasie?

Aneta Derda

Doświadczenia i obserwacje nauczycieli i nauczycielek mogą być bardzo pomocne w prowadzeniu edukacji włączającej. Poznaj wnioski z naszych programów.

Jak prowadzić mądrą i skuteczną edukację włączającą? Warto wykorzystać wiedzę nauczycieli wuefu. Właśnie na zajęciach sportowych najłatwiej zaobserwować, jakie relacje łączą uczniów i które grupy są zagrożone wykluczeniem. Poznaj wnioski z naszych programów „Młodzi w Akcji – dla nauczycieli WF” oraz „Szkoła Demokracji – edycja z grantem”, które prowadzimy razem z biurem UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce.

Edukacja włączająca powinna odpowiadać na potrzeby wszystkich uczniów i uczennic zagrożonych wykluczeniem

Przepisy regulujące edukację włączającą nie zawsze sprzyjają empatycznemu podejściu nauczycieli i nauczycielek do młodych ludzi. Dlaczego? Po pierwsze przepisy te nie zawsze odnoszą się do realnych potrzeb szkół. Po drugie żadne, nawet najlepsze prawo nie ureguluje wszystkich możliwych sytuacji. Edukacja włączająca na poziomie odgórnych rozwiązań ma odpowiadać głównie na potrzeby uczniów i uczennic z niepełnosprawnościami i orzeczeniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych. 

W domyśle jednak (a także w definicji Ministerstwa Edukacji i Nauki) ma ona służyć wszystkim uczniom i uczennicom. I w praktyce edukacja włączająca rzeczywiście wykracza poza przepisy. Funkcjonuje ona jako całościowe podejście do wychowania i nauki w szkole. Dzięki temu możemy zadbać nie tylko o jedną grupę uczniów, ale i spojrzeć na szkolną społeczność jak na jeden organizm, w którym wszyscy wspólnie dbają o wzajemny dobrostan. By wesprzeć szkoły w tym szerokim, całościowym podejściu do edukacji włączającej prowadzimy wraz z UNICEF programy: „Młodzi w Akcji –  dla nauczycieli WF” oraz „Szkoła Demokracji –  edycja z grantem). 

Z naszych doświadczeń wynika, że zagrożeni wykluczeniem są szczególnie uczniowie i uczennice z doświadczeniem uchodźczym, problemami zdrowotnymi, w spektrum autyzmu, z diagnozą ADHD, pochodzące z rodzin zagrożonych ubóstwem, osoby LGBT+ i osoby chorujące na depresję

Mapa wykluczenia w szkołach nie ogranicza się do osób z niepełnosprawnościami lub w spektrum autyzmu. Szczególnie zagrożone wykluczeniem są dzieci z doświadczeniem uchodźczym. Dlatego ważnym elementem naszych programów było dostosowanie materiałów w taki sposób, by służyły one uczniom i uczennicom polskim, ukraińskim i z innych krajów. W każdej szkole objętej naszymi programami uczą się dzieci pochodzenia ukraińskiego.

W rozmowach nauczycieli i podczas szkoleń najczęściej pojawiała się troska o poczucie bezpieczeństwa i komfortu uczniów i uczennic z problemami zdrowotnymi, w spektrum autyzmu, z ADHD, z rodzin zagrożonych ubóstwem, osób LGBT+ i osób chorujących na depresję.

Warto jednak podkreślić, że w każdej szkole sytuacja grup zagrożonych wykluczeniem może wyglądać nieco inaczej. Aby wdrożyć skuteczne działania zapobiegające wykluczeniu, należy przeprowadzić  wnikliwą analizę sytuacji szkolnej i wśród uczniów.

Wuef pokaże to, czego nie widać na lekcji. To właśnie na wuefie najłatwiej dostrzec, które dzieci i grupy są traktowane w sposób wykluczający

Nie przypadkiem zaadresowaliśmy nasze programy do nauczycieli i nauczycielek wuefu. To właśnie na zajęciach sportowych jak w soczewce można zaobserwować relacje w klasie i potrzeby społeczne uczniów i uczennic. Łatwiej też zauważyć osoby, które są w klasie wykluczane, pomijane lub z jakichś powodów same odsuwają się od rówieśników.

Wystarczy zwrócić uwagę, na to kto zawsze ćwiczy, a kto unika zajęć. W jakiej kolejności i przez kogo są wybierane osoby do zespołów? Kto łatwo rezygnuje, kto boi się oceniania, a kto ma problemy z agresją? Odpowiedzi na te i podobne pytania są istotną wskazówką dla całej rady pedagogicznej. Pokazują rzeczywistą hierarchię w grupie i wskazują, jak należy pracować z daną grupą.

Pomocne w tej pracy są szkolenia dla rad pedagogicznych i materiały dla nauczycieli wuefu. Dzięki  takiemu wsparciu  nauczycielom łatwiej uwspólnić i skoordynować działania, a także świadomie włączyć lekcje wuefu w program wychowawczy. W efekcie możliwe jest wdrożenie  działań, które odpowiedzą na potrzeby uczniów i uczennic także poza lekcjami. Dzięki naszym programom wsparcie w postaci materiałów i szkoleń otrzymały rady pedagogiczne i szkoły.

Mediatorzy klasowi, miejsca wyciszenia, różowa skrzyneczka, warsztaty integracyjne i inne działania sprawią, że szkoła stanie się bardziej włączająca

Chociaż programy i szkolenia jeszcze trwają, część uczestniczących w nich szkół już zaplanowała drobne lub znaczące zmiany w życiu szkoły, Dzięki nim szkoła stanie się bardziej otwarta.

Są to m.in.

i wiele innych, działań obejmujących zarówno poszczególne lekcje. A nawet pracę całej szkoły na przykład wymianę między nauczycielami wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami.

Dziewczynki wolą ćwiczyć w parach, chłopcy – w grupie. Czego jeszcze dowiedzieliśmy się od wuefistów o relacjach między uczniami?

Wniosek z naszych programów jest jasny – wuef daje szansę na dobrą diagnozę relację w klasie! Dzięki niej nauczycieli i nauczycielki wiedzą, którzy uczniowie i uczennice mogą być narażeni na wykluczenie. Ta wiedza pomaga przeciwdziałać wykluczeniu.

Nauczyciele wuefu uczestniczący w naszych programach mieli szansę poznać potrzeby uczniów oraz przyczyny, dla których część z nich unika ćwiczeń. Wspólnie dowiedzieliśmy się, że:

Praca z ciałem i z emocjami oraz techniki relaksacji to sposób na działania włączające na lekcjach wuefu!

Po diagnozie, czas na działanie! Uczestniczący w naszych programach   nauczyciele wuefu będą prowadzić działania włączające:

Działania te mają na celu pomóc uczniom poznawać swoje granice i nazywać swoje potrzeby. Część z nauczycieli już wcześniej prowadziła podobne zajęcia. Inny uczyli się, jak je prowadzić na naszych szkoleniach szkoleniach. A dzięki publikacji  scenariuszy lekcji i propozycji ćwiczeń do końca roku szkolnego kilkaset dzieci zostanie objętych tymi działaniami.

Z kolei pozostałe lekcje będą zawierały elementy współpracy i ćwiczenia integrujące. Oczywiście gry zespołowe nie znikną z planu zajęć, tak samo jak wspieranie młodych zdolnych sportowców. Włączanie i wspieranie nie odbywa się niczyim kosztem. A na nauce współpracy i radzenia sobie ze stresem korzystają także osoby mocno usportowione.

Kolejnym krokiem w programie jest organizacja wydarzeń promujących sport przyjazny dla wszystkich. Jaki będzie to sport i jak będzie wyglądało wydarzenie? To już zależy od uczniów każdej ze szkół uczestniczącej w programach!

Jesteś wychowawcą? Poproś koleżankę lub kolegę uczącego wuefu o wsparcie. Wuef może (i powinien!) należeć do kluczowych zajęć, które rozwijają pracę wychowawczą

Edukacja włączająca włącza i wspiera wszystkich uczniów i nauczycieli w szkole. Jest nastawiona na współpracę, dzielenie się wiedzą i umiejętnościami oraz tworzenie bezpiecznego miejsca, w którym każdy czuje się dobrze.

Dlatego wspieranie nauczycieli wuefu jest jednym z kluczowych działań, które rozwija pracę wychowawczą w szkole. I odwrotnie – wspieranie przez wuefistów pozostałych nauczycieli może być odpowiedzią na wiele problemów. Krótko mówiąc – ćwiczmy relacje!


Aneta Derda

Absolwentka filologii polskiej, w tym specjalizacji edytorskiej i filmoznawczej.

Specjalistka w zakresie rozwoju czytelnictwa, edukacji antydyskryminacyjnej oraz edukacji filmowej. Więcej

Podobne wpisy, które mogą Cię
zainteresować

„Jak im powiedziałem o Minecraftcie, to w klasie był pisk” – o laptopach dla czwartoklasistów

Zespół CEO
Czytaj więcej

„Rozumiem, nie ufam” – wyniki i wnioski z badań edukacji obywatelskiej

dr Jędrzej Witkowski
Czytaj więcej
Zdjęcie wykonane z perspektywy podłogi. Osoby stojące w okręgu wyciągają prawe dłonie w ten sposób, że stykają się one ze sobą. Jest to gest zespołowej solidarności i wyraz wzajemnego wsparcia.

W grupie (interwizyjnej) łatwiej

Zespół CEO
Czytaj więcej

 

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celach marketingowych rozumianych jako otrzymywanie newslettera oraz informacji o produktach i usługach edukacyjnych oferowanych przez CEO, poprzez przesyłanie informacji za pomocą poczty elektronicznej, na podany adres e-mail [zg. z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r. (Dz. U z 2013 r., poz. 1422 ze zm.)]. Nasza polityka prywatności