Edukacja zdrowotna w szkołach mierzy się z ambitnymi wyzwaniami współczesności. Ma pomóc młodym ludziom nauczyć się dbania o ich dobrostan i zdrowie w wymiarach: fizycznym, psychicznym i społecznym. Czego potrzebuje szkoła, by sprostać temu zadaniu? Jakie wsparcie mogą uzyskać nauczyciele i społeczność szkolna? Odpowiadamy na podstawie wyników badania oraz danych wynikających z realizacji pierwszej edycji programu Żyję zdrowo.
Współczesny świat stawia przed dziećmi i młodzieżą wyzwania, z którymi poprzednie pokolenia nie miały do czynienia. W efekcie obserwujemy wśród nich wyraźny spadek aktywności fizycznej, narastające zaburzenia odżywiania, brak higieny cyfrowej oraz trudności w radzeniu sobie ze stresem i emocjami.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) od września 2025 r. wdraża w szkołach nowy przedmiot – edukację zdrowotną, której celem jest wyposażenie młodych ludzi w kompleksową wiedzę z zakresu dbania o dobrostan fizyczny, psychiczny, społeczny, a także cyfrowy. W roku szkolnym 2025/2026 przedmiot wszedł do szkół jako nieobowiązkowy. W nadchodzącym 2026/2027 – status edukacji zdrowotnej zmienia się na obowiązkowy (z wyjątkiem modułu o zdrowiu seksualnym).
Program Żyję zdrowo Fundacji ORLEN, realizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO), daje szkołom wparcie w skutecznym wdrażaniu tego nowego przedmiotu. Oferuje praktyczne narzędzia do budowania dobrostanu uczniów, jednocześnie uwzględnia oddanie młodzieży znaczącej inicjatywy i integrację całej społeczności szkolnej.
W czerwcu 2025 r. Fundacja ORLEN zleciła przeprowadzenie badania wśród nauczycieli i dyrektorów szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Celem było poznanie potrzeb tych grup w związku z wprowadzeniem nowego przedmiotu.
Czas przeprowadzenia badania został wybrany nieprzypadkowo. MEN szykowało się do uruchomienia pierwszego etapu wdrożenia przedmiotu edukacja zdrowotna w szkołach. Jednocześnie Fundacja ORLEN wraz z Centrum Edukacji Obywatelskiej rozpoczęły projektowanie programu Żyję zdrowo – narzędzia wspierającego szkoły w tym obszarze.
Jakie były najważniejsze wnioski z badania?
Szkoły dostrzegły, że w miejsce okazjonalnych lekcji wychowawczych i akcyjnych działań nauczycieli-pasjonatów, potrzebna jest przemyślana strategia. Tylko konkretny program pozwoliłby zająć się zdrowiem uczniów w pełnym wymiarze: od kondycji fizycznej, przez odporność psychiczną, po relacje rówieśnicze. Przyszli nauczyciele przedmiotu czuli się pozostawieni sami sobie. Brakowało gotowych scenariuszy lekcji i nowoczesnych materiałów dydaktycznych.
Potrzebuję argumentów (…). Bardzo popularne wśród dzieci jest mówienie „będę YouTuberem”. A ja chcę im pokazać, że w rzeczywistości to wygląda inaczej niż w internecie.
Badania pokazały również, jak ważne jest kompleksowe podejście do tematyki zdrowotnej, która bywa zawężana do już oswojonych aspektów ruchu i odżywiania. Nauczyciele nie są przygotowani, aby podejmować temat zdrowia psychicznego. Rodzi to obawy, że naglące potrzeby uczniów w obszarze regulacji emocji, radzenia sobie ze stresem, samoakceptacji i relacji rówieśniczych, (widoczne choćby w badaniach PISA z 2022 r.), nie zostaną zaspokojone.
Pokój wyciszenia jest zamknięty i nie wiadomo, jak z niego korzystać, bo przecież nie można zostawić tam dziecka samego.
W wynikach badania pojawił się też postulat włączenia rodziców, ponieważ trwała zmiana nawyków dzieci i młodzieży nie powiedzie się bez edukacji i zaangażowania opiekunów. Warto więc tworzyć przestrzeń do współpracy z rodzicami oraz utrzymać ich w trwałej relacji ze szkołą.
Nie ma tej współpracy z rodzicami, (…) ogarnia nas bezradność, że chociaż bardzo się staramy, nie przynosi to oczekiwanych rezultatów.
Wyzwania wiążące się z wprowadzeniem edukacji zdrowotnej i idące za tym potrzeby szkół skłoniły Fundację ORLEN do stworzenia nowego programu edukacyjnego. Centrum Edukacji Obywatelskiej podjęło się jego realizacji, a Minister Edukacji objęła go honorowym patronatem. Program został skierowany przede wszystkim do nauczycielek i nauczycieli, ale z uwzględnieniem całej społeczności szkolnej.
Głównym celem Żyję zdrowo jest wykształcenie w uczniach trwałych prozdrowotnych nawyków oraz poczucia sprawczości, czyli przekonania, że mają realny wpływ na swoje samopoczucie i kondycję.
Koncepcja programu zbudowana jest na pięciu filarach zdrowia:
Odpowiednie wsparcie kadry szkolnej okazało się niezbędne, aby zrealizować cele programu. Marta Drabińska, która jest koordynatorką z ramienia Fundacji ORLEN, w grudniu 2025 r. podkreślała:
Zdajemy sobie sprawę, że to nauczycielki i nauczyciele należą do kluczowych grup dbających o odporność obywateli naszego kraju. Wiemy, jak bardzo są przeciążeni, jak ogromnej presji podlegają. Dlatego chcemy wspomagać to grono w budowaniu ich własnej odporności, dbaniu o siebie, wyrabianiu nawyków sprzyjających zdrowiu. Bo to oni będą potem towarzyszyć uczennicom i uczniom. Ten program łączy wiedzę z praktyką, wspiera realizację kierunków polityki oświatowej, pomaga szkołom uporządkować działania prozdrowotne.
Żyję zdrowo to kompletne, bezpłatne zaplecze dydaktyczne, merytoryczne i psychologiczne. Nauczyciele otrzymują pakiet materiałów: scenariusze zajęć, plakaty, narzędzia pomagające w pracy z emocjami, a także gotowe pomysły na wyzwania klasowe i akcje szkolne. Każdy scenariusz zawiera precyzyjny plan działania, określa cele oraz zawiera praktyczne wskazówki.
Materiały to jednak nie wszystko. Twórcy programu położyli także nacisk na to, aby troska o zdrowie i dobrostan nauczycieli były podstawą, która pozwoli im skutecznie nauczać przedmiotu. Dlatego obszerny komponent przeznaczony dla kadry szkolnej obejmuje dostęp do superwizji i moderowanych grup wsparcia, do webinarów, podcastów i szkoleń stacjonarnych z ekspertami z zakresu psychologii, dietetyki i pedagogiki.
Uczestniczyłam w kilku spotkaniach, mogłam się utwierdzić, że to, co robię, robię dobrze.
Program proponuje też gotowe wyzwania i akcje angażujące uczniów oraz całą społeczność szkolną. Dzięki temu nauka odbywa się w działaniu, poprzez doświadczanie, czyli w atrakcyjnej dla młodych osób formie.
W ramach programu oferowane są także poradniki dla rodziców (np. „Jak możemy wspierać nasze dzieci w budowaniu zdrowych nawyków?”), które pomagają wzmocnić dobre wzorce ze szkoły i kontynuować je w realiach domowych, aby stały się trwałe.
Zwieńczeniem działań są ogólnopolskie inicjatywy, takie jak „Tydzień dla zdrowia” czy konkursy filmowe „Zdrowo nakręceni”, które łączą tysiące uczniów w całej Polsce we wspólnej zabawie i promowaniu zdrowia.
W tym momencie jeszcze nie ma oficjalnych, ogólnokrajowych raportów podsumowujących realizację wprowadzania edukacji zdrowotnej w szkołach. Wydaje się jednak, że decyzja o nieobowiązkowości okazała się największym hamulcem tego projektu.
Opublikowane w trakcie roku szkolnego dane MEN pokazały, że w zajęciach uczestniczyło zaledwie 30% uprawnionych uczniów (920 925 osób). W szkołach podstawowych frekwencja była najwyższa (ok. 40,36%), z kolei w liceach i technikach można było zaobserwować drastyczny spadek zaangażowania (odpowiednio ok. 10% oraz 7,8%).
Nieobowiązkowy status oraz napięty plan zajęć sprawiły, że dyrektorzy szkół umieszczali edukację zdrowotną zazwyczaj na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej. A to dla wielu uczniów i ich rodziców stało się przyczynkiem do (masowego) składania rezygnacji.
Problemem był również brak kadry. MEN sfinansowało 3-semestralne studia podyplomowe na 11 uczelniach w kraju. Skorzystało z nich ok. 3-4 tysiące pedagogów, którzy zasilą szkoły od roku szkolnego 2026/2027. W ośrodkach doskonalenia nauczycieli również zostało przeszkolonych tysiące czynnych biologów i wuefistów. W ubiegłym roku szkolnym wykwalifikowana kadra zaspokoiła niecałe 50% wymaganych zasobów nauczycieli.
W tej sytuacji wsparcie, jakiego może udzielić program Żyję zdrowo, staje się dla szkół kluczowe, ponieważ jest namacalną odpowiedzią na potrzeby nauczycieli prowadzących zajęcia z edukacji zdrowotnej.
Pilotaż programu Żyję zdrowo i jego ewaluacja ujawniły szanse i wyzwania dla edukacji zdrowotnej w szkołach, z których część, zdaje się, umykać naszej uwadze.
Nauczyciele są przeciążeni liczbą zadań, zatem poszukują materiałów, które są nie tylko gotowe i sprawdzone, lecz także przystępne w odbiorze. Pedagodzy podkreślają, że hermetyczność języka opracowań bywa przeszkodą zarówno dla nich samych, jak i dla uczniów. Z tego względu surowo oceniają obecny podręcznik do edukacji zdrowotnej.
Szczególnie istotne staje się to w obszarze zdrowia psychicznego, budzącego w nauczycielach najwięcej obaw i oporu. To właśnie w przypadku takich tematów jak emocje, budowanie relacji, redukcja stresu czy wzmocnienie odporności, nauczycielom brakuje pewności siebie i poczucia kompetencji. Dlatego tak istotne są materiały posługujące się przyjaznym językiem i odnoszące się do codziennej praktyki.
Scenariusze zajęć były ciekawe i dostosowane do wieku uczniów, materiały edukacyjne przejrzyste i pomocne, a organizacja programu sprzyjała jego sprawnej realizacji.
Jak pokazała analiza, wyjście ze strefy komfortu i podejmowanie mniej popularnych tematów wymaga czasu i uwagi, ale przynosi efekty. Choć nadal widoczna była tendencja do faworyzowania takich filarów zdrowia jak zdrowe odżywianie oraz ruch (kosztem aspektów: emocje i relacje, redukcja stresu oraz higiena cyfrowa), to i tak wpływ zajęć o zdrowiu psychicznym był zauważalny. Nauczyciele, zapytani o to, jak program wpływał na ich uczniów, deklarowali, że chętniej rozmawiają oni o sprawach związanych ze zdrowiem i samopoczuciem (82%) oraz o emocjach i stresie (79%).
Ewaluacja programu potwierdziła też ogromną wartość nauki poprzez doświadczanie i praktykę. Dla nauczycieli fundamentem programu Żyję zdrowo okazały się wyzwania klasowe zapraszające do wprowadzania drobnej zmiany przez dłuższy czas. Szeroko zakrojone akcje i dni tematyczne dają szybki, widoczny efekt i angażują społeczność, ale bez osadzenia w codziennej rutynie nie prowadzą do trwałej zmiany nawyków uczniów. Natomiast wyzwania klasowe zostały wskazane jako najbardziej efektywne narzędzie. Ich siła tkwi w powtarzalnych mikronawykach realizowanych codziennie w grupie rówieśniczej (np. wspólne picie wody, krótkie przerwy śródlekcyjne na ruch). Warto podkreślić, że działania te były najskuteczniejsze tam, gdzie udział uczniów w podejmowaniu decyzji był największy. Zatem to kolejny argument za wzmacnianiem sprawczości podopiecznych.
Po programie zaczęłam częściej wprowadzać elementy edukacji zdrowotnej i aktywności ruchowej. Rozmowy dotyczące zdrowych nawyków i dobrego samopoczucia stały się regularną praktyką. Program pokazał, że nawet małe działania mogą przynieść duże efekty.
Doświadczenia z programu Żyję zdrowo pokazują, że najskuteczniejszą metodą uczenia o zdrowiu jest oddanie inicjatywy samym uczniom oraz zaangażowanie całej społeczności szkolnej. Uczestnicy programu podkreślali, że dzięki wyzwaniom klasowym i akcjom szkolnym temat dbania o zdrowie stał się powszechnie zauważalny.
Szkoła nabrała kolorów! I te uśmiechy na twarzach… Aż miło patrzeć! Tak, krzyczymy do Was: udanej zabawy, żyjcie zdrowo! – napisał podczas gry szkolnej zespół uczniowski Biadka Team, który uczestniczył w finale programu w czerwcu 2026 r. podczas „Tygodnia dla zdrowia”.
Dowiedz się więcej o programie na stronie Wzmacniaj odporność z CEO.
Źródła cytatów:
Żyję zdrowo to program edukacyjny Fundacji ORLEN realizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej pod honorowym patronatem Minister Edukacji.
Autorką artykułu jest Małgorzata Chmielecka, menedżerka programów społecznych z obszaru edukacji, w CEO kieruje działem Przyjazna Szkoła.
Zdjęcia: Grzegorz Żukowski, specjalista ds. komunikacji w Dziale Wzmacniaj Odporność CEO.
Tekst opublikowany 01.09.2026 r.
