Jaka ilość czasu w mediach społecznościowych to jeszcze norma, a kiedy warto zareagować? Odpowiedź nie sprowadza się do ustalenia konkretnego limitu minut. Wyjaśniamy, na co powinni zwracać uwagę rodzice, nauczycielki i nauczyciele.
Anna Gorgolewska sprawdza fakty, dostępną wiedzę i proponuje rozwiązania. Podpowiada też dorosłym (rodzicom, opiekunom, nauczycielom), jak mogą towarzyszyć nastolatkom w bezpiecznym i zdrowym korzystaniu z mediów społecznościowych. Odnosi się także do programu edukacyjnego Żyję zdrowo, którego twórcy starają się podchodzić do tematu szeroko pojętego zdrowia holistycznie, a więc z uwzględnieniem aspektów fizycznych, psychologicznych oraz społecznych.
Człowiek jest z natury istotą społeczną i do zdrowego funkcjonowania potrzebuje kontaktu z innymi ludźmi. Jesteśmy wyposażeni w szereg zdolności, aby wchodzić w interakcje z innymi osobami oraz budować relacje interpersonalne. Przynależność do grupy jest ważna na każdym etapie rozwoju. W pierwszym okresie życia jest to rodzina i najbliższe środowisko.
Potrzeba wymiany myśli, uczuć i informacji jest bezsprzecznie wpisana w funkcjonowanie ludzkie i znajduje różne formy wyrazu. Komunikujemy się werbalnie i niewerbalnie, wyrażamy swoje myśli i uczucia poprzez mowę, pismo, sztukę czy rozmaite kody. Umiejętności społeczne, które nabywamy w toku rozwoju, pozwalają nam radzić sobie w interakcjach społecznych i regulować związane z nimi emocje, aby funkcjonować w zdrowiu i zadowoleniu z życia (Goleman, 1997).
W wieku nastoletnim niezwykle ważna staje się przynależność do grupy rówieśniczej. Wraz z rozwojem nowych technologii wykształciły się media społecznościowe (social media, SM). Pojawiły się one mniej więcej ćwierć wieku temu i stopniowo stały się integralną częścią życia ludzi na całym świecie. Korzystają z nich dorośli, młodzież i dzieci. I właśnie grupa najmłodszych użytkowników skupia na sobie najwięcej uwagi ekspertów w dziedzinie zdrowia. Czas spędzany przed ekranami i media społecznościowe to dwa główne problemy zdrowotne dzieci, które martwią ich rodziców i opiekunów (Nagata, Huang, Hur, Li, Helmer, Weinstein, Moreno, 2025).
Okazuje się, że bycie online oraz używanie social mediów i komunikatorów stanowi codzienność polskich nastolatków, korzysta z nich przeważająca część młodzieży (Jachymek, 2023). Kontrowersje budzi fakt, że komunikacja z wykorzystaniem internetu przebiega inaczej niż kontakt na żywo – przede wszystkim odbywa się bez kontroli i nadzoru. Obawy narastają, gdy widzimy, jak dzieci i młodzież ciągnie do social mediów, jak bardzo nieodparta jest to potrzeba.
Dlatego jako dorośli szukamy odpowiedzi na pytanie o zdrową dawkę social mediów dla swoich podopiecznych (Pyżalski, Plichta, Tomczyk, 2026). Specjaliści od zdrowia są zgodni, że dzieci do 6. roku życia są na tyle niedojrzałe, że powinny mieć minimalny kontakt z urządzeniami cyfrowymi i internetem, jednak już w przypadku nastolatków sprawa się komplikuje. A to wskutek dostrzegania zarówno ryzyka, jak i korzyści, które implikuje użytkowanie mediów społecznościowych (WHO, 2024).
Na całym świecie udokumentowano przypadki poważnych zaburzeń zdrowia, a nawet zagrożenia życia młodych ludzi w wyniku korzystania z technologii cyfrowych, w tym social mediów. Światowa Organizacja Zdrowia donosi, że problematyczne używanie SM dotyczy 11% nastolatków (WHO, 2024). Zapewne każdy z nas zarejestrował historie o krzywdach doznawanych za pośrednictwem internetu – na grupowych czatach, streamach czy platformach społecznościowych. Wielokrotnie słyszymy lub sami obserwujemy, jak dziecko staje się ofiarą hejtu, ma kontakt z pornografią lub patologicznymi wzorcami zachowań czy wpada w nałogowe granie online.
Profesor Amy Orben i jej współpracownicy z Uniwersytetu Cambridge sugerują, że jeśli chcemy lepiej zrozumieć zjawisko korzystania przez młodzież z mediów społecznościowych, powinniśmy badać wpływ środowiska cyfrowego na całą populację dzieci i młodzieży, a nie jedynie koncentrować się na analizach pojedynczych przypadków (Orben i in, 2025). Naukowcy zwracają też uwagę na potrzebę prowadzenia badań eksperymentalnych i podłużnych, bo tych sprawdzających korelacje mamy już wystarczająco dużo. Połączenie wniosków z badań eksperymentalnych oraz korelacyjnych z doświadczeniami indywidualnymi może podsunąć najlepsze rozwiązania, abyśmy mogli przeciwdziałać szkodom, jakie wynikają z używania przez młodzież social mediów. Umożliwi to także opisanie korzyści, które z tego płyną.
Pomimo dostrzeganych pewnych pozytywów w dyskursie publicznym przeważają głosy alarmujące o zagrożeniach. Jednak zbyt pochopnie powielane są mity na temat problemów „dzieci w sieci”. W 2025 r. na Uniwersytecie SWPS w Warszawie powstało interdyscyplinarne centrum badawczo-wdrożeniowe Obserwatorium Praktyk Medialnych (OPM), którego misją jest dostarczanie rzetelnej wiedzy o współczesnych praktykach medialnych, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki cyfrowego dorastania. Badacze OPM sprawdzają, w jaki sposób dzieci, młodzież i towarzyszący im dorośli funkcjonują w środowisku cyfrowym. Podkreślają, że po uwzględnieniu najlepszych międzynarodowych badań z tego obszaru, wiemy, że korzystanie z social mediów ma słaby związek ze złym nastrojem u ludzi. Niestety nadal nie wiadomo, co jest przyczyną czego (Jachymek i in, 2026). Innymi słowy – dotychczasowe badania wskazują jedynie, że jedno z drugim jest powiązane, ale wciąż jest zagadką, czy to social media powodują pogorszenie dobrostanu, czy może to osoby z niskim poczuciem dobrostanu są w social mediach intensywniej obecne.
Amy Orben wraz z Andrew Przybylskim zbadali związek między korzystaniem z technologii cyfrowych a dobrostanem nastolatków i wykazali, że jest on negatywny, ale niewielki, i w minimalnym stopniu wyjaśnia poziom dobrostanu nastolatków (Orben, Przybylski, 2019). Z ich analiz wynika także, że silniej skorelowane z dobrostanem młodych osób były przemoc rówieśnicza, odpowiednia dawka snu czy jedzenie warzyw. Współwystępowanie pewnych zjawisk nie określa jeszcze zależności przyczynowo-skutkowej. Nie do końca wiadomo, czy młodzież używająca social mediów traci na zdrowiu wskutek korzystania z nich, czy może kierunek wpływu jest odwrotny.
Dodatkowo wyniki różnych badań korelacyjnych bywają przeciwstawne. Jedne donoszą, że używanie Facebooka, WhatsAppa, Instagrama, You Tube’a czy TikToka wiąże się z pogorszeniem stanu zdrowia młodych ludzi w zakresie samoakceptacji i samokontroli (Masri-Zada, 2025). Inne natomiast mówią, że używanie mediów społecznościowych związane jest z lepszym rozwojem więzi społecznych i tożsamości wśród młodzieży (Nagata i in., 2025).
Okazuje się więc, że korzystanie z mediów społecznościowych przez nastolatki jest zjawiskiem dużo bardziej złożonym i niejednoznacznym, zatem wyznaczanie optymalnej dawki nie jest proste.
Dobrze wiemy, że większość nastolatków korzysta z mediów społecznościowych codziennie – do kontaktów, rozrywki, nauki, budowania tożsamości i regulowania emocji. Jak donosi „Nature”, w przypadku nastolatków to nie czas ekranowy jest największym zagrożeniem, lecz pozostawienie młodych ludzi samych w świecie wirtualnym (Nature, 2019). To ważna zmiana perspektywy dla rodziców, wychowawców i nauczycieli. Nadal trwa jednak dyskusja, w jakim wieku nastolatki powinny móc zacząć korzystać z mediów społecznościowych.
Amy Orben wraz ze współpracownikami dowodzą, że związek między zadowoleniem z życia a używaniem social mediów wśród osób niepełnoletnich jest różny i zależy od płci oraz wieku. Badacze opisują okna wrażliwości rozwojowej na SM. Okna te występują w różnym wieku u chłopców (14–15 i 19 lat) i u dziewczyn (11–13 i 19 lat), (Orben i wsp., 2022). Formalnie media społecznościowe dostępne są dla młodzieży powyżej 13. roku życia, jednak ta granica została ustalona głównie w kontekście ochrony prywatności przetwarzanych danych, a nie w odniesieniu do gotowości rozwojowej nastolatków (www.app.org).
Na świecie coraz więcej państw pracuje nad ustawowymi rozwiązaniami podwyższającymi minimalny wiek korzystania z SM do 15–16. roku życia. A 73% Polaków deklaruje, że jest za wprowadzeniem zakazu używania telefonów w szkołach (Feliksiak, 2025). W związku z tym rośnie odpowiedzialność szkoły we wspieraniu uczniów i uczennic w rozwijaniu zdrowych nawyków cyfrowych.
Eksperci proponują rodzicom i nauczycielom wspieranie młodzieży poprzez mądre towarzyszenie im w sieci, a nie zakazywanie przebywania w niej. Amerykańskie Towarzystwo Pediatryczne wskazuje na użyteczność podejścia 5C (Child, Content, Calm, Crowding Out, Communication) w nauczaniu zdrowego korzystania z social mediów (Nagata i in., 2025).
Podejście 5C dotyczy prowadzenia rozmów z nastolatkami na temat higieny cyfrowej w oparciu o pięć zasad:
| Nie oceniaj wyłącznie liczby godzin spędzanych online. |
| Zapytaj, co młoda osoba robi w sieci i jak się po tym czuje. |
| Zwracaj uwagę na niewyspanie, wycofanie, trudności z koncentracją i pogorszenie relacji. |
| Ustalaj zasady wspólnie z klasą, zamiast bazować wyłącznie na zakazach. |
| Włącz rodziców i szkolnych specjalistów, jeśli widzisz niepokojące zmiany. |
Dla jednych uczniów social media to przestrzeń kontaktu i wsparcia, źródło wiedzy, narzędzie twórczości. Dla innych – źródło stresu, presji i porównań. Aby móc rozpoznać, z czym ma do czynienia dany nastolatek, rodzice i nauczyciele powinni zwracać uwagę na zmiany w funkcjonowaniu dziecka związane z wyraźnym spadkiem koncentracji, zmęczeniem, wycofaniem społecznym czy drażliwością. Warto wtedy poświęcić więcej uwagi na wsparcie, rozmowę i rozpoznanie tego, co dzieje się z młodą osobą i czego doświadcza w swoim życiu online i offline.
Świadomego korzystania z social mediów młodzież można nauczyć – podobnie jak pisania, matematyki czy rozwiązywania konfliktów. Szkoła odgrywa ogromną rolę w budowaniu kompetencji, takich jak utrzymywanie higieny cyfrowej, krytyczne myślenie i świadomość własnych emocji w kontekście korzystania z social mediów. Ponadto wielu ekspertów podkreśla, że szkoła może wykorzystać social media jako narzędzie edukacyjne, np. w przypadku projektów, współpracy czy uczenia odpowiedzialności cyfrowej (Jachymek, 2023).
Media społecznościowe są wynalazkiem, który ma służyć naszym celom oraz odpowiadać na ludzką potrzebę kontaktu, przynależności i relacji społecznych.
Jeśli jest Ci bliskie podejście oparte o relacje, uważność i towarzyszenie uczniom w drodze do zdrowia, program Żyję zdrowo może być naturalnym kolejnym krokiem.
To propozycja dla nauczycieli i wychowawców, którzy chcą budować edukację zdrowotną bez presji i moralizowania – za to z przestrzenią na doświadczenie, rozmowę i refleksję. Program oferuje gotowe scenariusze zajęć, ćwiczenia i projekty, które pomagają młodym ludziom lepiej rozumieć swoje ciało, emocje i potrzeby oraz stopniowo budować zdrowe nawyki.
Dowiedz się więcej na stronie wzmacniajodpornosc.ceo.org.pl.
Żyję zdrowo to program edukacyjny Fundacji ORLEN realizowany we współpracy z Centrum Edukacji Obywatelskiej pod honorowym patronatem Minister Edukacji.
Bibliografia:
AAP, (2025). American Academy of Pediatrics. Age to Introduce Social media. https://www.aap.org/en/patient-care/media-and-children/center-of-excellence-on-social-media-and-youth-mental-health/qa-portal/qa-portal-library/qa-portal-library-questions/age-to-introduce-social-media/?srsltid=AfmBOoqmCYdWbw1fMz08ST2lAq25q1LNaNNk1YFJvJosalASuhhfg1wu
Feliksiak, M. (2025). Zakaz korzystania ze smartfonów w szkołach. Komunikat z badań nr 26/2025. CBOS.
Goodyear, V.A., Armour, K.M. (2018). Young people, social media and health. New York: Routledge.
Jachymek, K. (2023). Z nosem w smartfonie. Co nasze dzieci robią w internecie i czy na pewno trzeba się tym martwić. Warszawa: Agora.
Jachymek, K., Smoktunowicz, E., Wójcik, M., Bielecki, M., Śniegulska, M. (2026). 10 rozmów o cyfrowym dorastaniu dla rodziców, nauczycieli i innych dorosłych. Raport ekspercki. Uniwersytet SWPS: Obserwatorium Praktyk Medialnych.
Masri-Zada, T., Martirosyan, S., Abdou, A., Barbar, R., Kades, S., Makki, H., Haley, G., Agrawal, D.K. (2025). The Impact of Social Media & Technology on Child and Adolescent Mental Health. Journal of Psychiatry and Psychiatric Disorders; 9(2): 111–130.
Nagata, J.M., Huang, O., Hur, J.O., Li, E.J., Helmer, C.K., Weinstein, E., Moreno, M.A. (2024) Health Benefits of Social Media Use in Adolescents and Young Adults. Current Pediatrics Reports; 13(1): 22.
Nature, (2019). Screen time: how much is too much? https://www.nature.com/articles/d41586-019-00137-6
Orben, A., Przybylski, A.K. (2019). The association between adolescent well-being and digital technology use. Nature Human Behaviour; 3(2): 173–182.
Orben, A., Przybylski, A.K, Blakemore, S.J., Rogier, A.K. (2022). Windows of developmental sensitivity to social media. Nature Communications; 13(1): 1649.
Orben, A., Purba, A.K., Fokas, I., Gunschera, L.J., Zhuo Yao Yap, Z., Davidson, B., Davis, O., Ellis, D.A., Goodyear, V., Haworth, C., Hollis, C., Joinson, A., Vittal Katikireddi, S., Livingstone, S., Panayiotou, M., Przybylski, A.K., Townsend, E., Zendle, D. (2025). Feasibility Study of Methods and Data to Understand the Impact of Smartphones and Social Media on Children and Young People, London: UK Department for Science, Innovation and Technology.
Pyżalski, J., Plichta, P., Tomczyk, Ł. (2026). Polskie badanie EU Kids Online 2026. W stronę nowych wyzwań. Reprezentatywne badanie polskich uczniów i uczennic w wieku 10–16 lat. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
WHO (2024). https://www.who.int/europe/news/item/25-09-2024-teens–screens-and-mental-health.
Autorką artykułu jest dr Anna Gorgolewska.
Zdjęcie w nagłówku: uczniowie odkładają swoje smartphony w szkole. Stopklatka ze spotu wideo programu Żyję zdrowo, Olimpiada sportów nietypowych. Żródło: CEO.
Publikacja: 24.09.2026 r.
