Polsko-ukraińska Aktywna Hromada inspiruje!

25-27 lutego 2017 w podkijowskim Irpieniu odbyły się wizyty studyjne oraz konferencja podsumowująca programu Aktywna Hromada, który Centrum Edukacji Obywatelskiej prowadziło od czerwca 2016 wspólnie z ukraińską fundacją "Europe XXI". Projekt finansowany był ze środków programu Polsko-Kanadyjskiego Wsparcia Demokracji. Udział w wydarzeniach wzięli uczestnicy zarówno z Ukrainy, jak i z Polski. Dziewięciu przedstawicieli polskich gmin (dzielnica Warszawy - Targówek, Czosnów oraz Świdnik) spotkało się w podkijowskim Irpieniu z przedstawicielami ukraińskich hromad (w tym Voloske, Kramatorsk i Muzikivka).

 

DZIEŃ PIERWSZY

Początek pierwszego dnia wydarzenia poświęcony był poznaniu się uczestników i integracji, prezentacji działań hromad oraz prezentacjom przedstawicieli polskich samorządów. Po krótkim przedstawieniu się uczestników, Alicja Pacewicz, wiceprezeska Centrum Edukacji Obywatelskiej przypomniała ideę projektu i zachęciła uczestników do podzielenia się swoimi wrażeniami z udziału w nim. Następnie ukraińskie hromady opowiedziały zebranym o swoich działaniach i doświadczeniach.  Wszystkie zespoły wykonały zadania programowe, jedna z hromad (Kramatorsk) podzieliła się na dwie podgrupy. Zespół z miasta Kramatorsk zajmował się partycypacją obywatelską w planowaniu rewitalizacji miejskiego parku (Park Jubiliejnyj).

Minizespół z Konstantynówki skupił się na aktywizowaniu społeczności szkolnej poprzez debaty na temat potrzeb szkoły. W rezultacie w szkole ma powstać przestrzeń do aktywności młodzieży (warsztaty, praca w grupach, praca indywidualna, dostęp do sieci).

W Vołoskiem postawiono na rozwój sportu i zapewnienie odpowiedniej infrastruktury. Mieszkańcy postanowili nie czekać na budowę sali gimnastycznej. Rozpoczęli od aktywizacji sportowej w warunkach, jakie są dostępne obecnie. Pierwsze przedsięwzięcia zostały zaplanowane i zorganizowane przez młodych aktywistów. Zdaniem zespołu udział w AH w znaczący sposób wpłynął na poprawę komunikacji między mieszkańcami, wzrost umiejętności planowania przedsięwzięć, wzrost samodzielności i odpowiedzialności młodych ludzi.

Hromada z Muzykiwki po debatach z mieszkańcami również skupiła się na poprawieniu istniejącej bazy sportowo-rekreacyjnej (plac zabaw dla dzieci i siłownia na świeżym powietrzu). Zespół aktywistów stwierdził, że mieszkańcy włączyli się aktywniej, niż tego oczekiwano na początku. Wiele osób zadeklarowało pracę fizyczną, wsparcie organizacyjne i finansowe. W kolejnej części pierwszego dnia Justyna Piwko z warszawskiego Centrum Komunikacji Społecznej przedstawiła prezentację pt. „Doświadczenia budżetu partycypacyjnego: sukcesy i niebezpieczeństwa”. Prezentacja Justyny jako osoby doświadczonej na tym polu, a także współodpowiedzialnej za implementację pierwszego w Ukrainie Budżetu Partycypacyjnego, wywołała wiele pytań. Choć polskie doświadczenia nie zawsze przystają do możliwości, jakimi dysponują ukraińskie samorządy, wystąpienie to wielu ukraińskich uczestników konferencji skłoniło do refleksji i stało się źródłem inspiracji. Mamy nadzieję, że czas pokaże, że część polskich sukcesów na tym polu da się jednak odtworzyć w ukraińskich warunkach, a wielu naszych niepowodzeń - uniknąć.

Zwieńczeniem dnia było wspólne wyjście do Ukraińskiej Opery Narodowej na balet „Dama Kameliowa”. Bez względu na to, kto skąd przybył, na wszystkich spektakl wywarł ogromne wrażenie. Niektórzy nawet płakali ze wzruszenia ;)

 

DZIEŃ DRUGI

Drugiego dnia pracę zaczęliśmy od wystąpienia Moniki Gołębiowskiej z Urzędu Dzielnicy Warszawa-Targówek. Monika, podobnie jak Justyna Piwko, opowiedziała nam o budżecie partycypacyjnym, jednak w odróżnieniu od Justyny, skupiła się na perspektywie Targówka, prezentując to narzędzie pod kątem współpracy samorządu z mieszkańcami dzielnicy. Co ważne, Monika opowiedziała nie tylko o sukcesach Targówka na tym polu, lecz także o niepowodzeniach, jednocześnie wskazując też skuteczne sposoby radzenia sobie z problemami oraz metody zapobiegania im. Szczególnie ciekawe dla uczestników było pokazanie, w jaki sposób przygotowywane są projekty do budżetu partycypacyjnego. Tu znalazło się wiele pomysłów do zastosowania w ukraińskich gromadach. W dzielnicy Targówek prowadzone są zajęcia dla szkół, na których uczniowie dowiadują się, czym jest budżet i w jaki sposób pisać projekty. Dobra praktyka dzielnicy Targówek to również konsultacje i warsztaty w Urzędzie Dzielnicy – tam młodzi i dorośli projektodawcy mogą doprecyzować i poprawić swoje projekty pod okiem i przy wsparciu pracowników Urzędu. Po wystąpieniu Moniki Gołębiewskiej uczestnicy mieli czas na zadanie pytań i dyskusję.

Podobną drogą podążył kolega Moniki z UD Targówek, Sebastian Drutowski. Biorąc pod uwagę specyficzne potrzeby obecnych na sali hromad, Sebastian zaprezentował doświadczenia dzielnicy w kwestii modernizacji, utrzymania, finansowania oraz współdecydowania mieszkańców w sprawie Parku Bródnowskiego. Podobnie, jak jego prezentacja dotycząca targóweckiego ośrodka dla uchodźców, było to niemal gotowym zbiorem dobrych praktyk hromady z Kramatorska, która - pomijając oczywiste różnice systemowe pomiędzy naszymi krajami - boryka się z podobnymi problemami. Pozostałe hromady również wyraźnie zainspirowały się obiema prezentacjami Sebastiana - natychmiast po jego wystąpieniu pytani byliśmy o możliwość przekazania tych prezentacji wszystkim uczestnikom także w wersji elektronicznej. 

1. Zespół z miasta Kramatorsk zajmował się partycypacją obywatelską w planowaniu rewitalizacji miejskiego parku (Park Jubiliejnyj). Minizespół z Konstantynówki skupił się na aktywizowaniu społeczności szkolnej poprzez debaty na temat potrzeb szkoły. W rezultacie w szkole ma powstać przestrzeń do aktywności młodzieży (warsztaty, praca w grupach, praca indywidualna, dostęp do sieci).

2. W Vołoskiem postawiono na rozwój sportu i zapewnienie odpowiedniej infrastruktury. Mieszkańcy postanowili nie czekać na budowę sali gimnastycznej. Rozpoczęli od aktywizacji sportowej w warunkach, jakie są dostępne obecnie. Pierwsze przedsięwzięcia zostały zaplanowane i zorganizowane przez młodych aktywistów. Zdaniem zespołu udział w AH w znaczący sposób wpłynął na poprawę komunikacji między mieszkańcami, wzrost umiejętności planowania przedsięwzięć, wzrost samodzielności im odpowiedzialności młodych ludzi.

3. Hromada z Muzykiwki po debatach z mieszkańcami również skupiła się na poprawieniu istniejącej bazy sportowo rekreacyjnej (plac zabaw dla dzieci i siłownia na świeżym powietrzu). Zespół aktywistów stwierdził, że mieszkańcy włączyli się aktywniej, niż tego oczekiwano na początku. Wiele osób zadeklarowało pracę fizyczną, wsparcie organizacyjne i finansowe.

 

Drugiego dnia uczestnicy pracowali także w trzech grupach (losowo dobranych) i zastanawiali się nad tym, jakie mamy wspólne doświadczenia i wyzwania. Dyskusje przebiegały z dużym zaangażowaniem uczestników, chociaż każda grupa poszła w swoim kierunku. Najważniejszym celem tej aktywności było przełamywanie lodów, budowanie relacji i lepsze poznanie się. Jedna z grup określiła wspólne problemy (Jak rozszerzyć ofertę edukacyjną? Jakie mamy wspólne problemy i osiągnięcia?) i dyskutowała na ten temat.

Druga grupa określiła wspólne dla każdej społeczności lokalnej problemy i wynikające z nich wyzwania: „Władza nie jest zainteresowana tym, by obywatele byli aktywni, jednak aktywni obywatele zmieniają środowisko i władzę”, „Głos władzy nie jest głosem obywateli”, „Do aktywności trzeba zachęcać i włączać wszystkie grupy obywateli”, „potrzebna jest ogólnodostępna przestrzeń do wymiany myśli, poglądów i idei”. W nieco innej formie wspólne problemy i wyzwania określiła grupa trzecia. Są to: budżet partycypacyjny, współpraca między samorządami, reforma edukacji, inicjatywy kulturalne hromad, komunikacja miedzy władzami a obywatelami, rozwój bezpiecznej infrastruktury dla pieszych i rowerzystów, polsko-ukraińska współpraca na poziomie samorządów. 

Po wystąpieniach polskich samorządowców do Irpienia przyjechał Ołeksandr Sołontaj - ekspert z ukraińskiego Instytutu Edukacji Politycznej, działacz społeczny niezwykle aktywny w dyskusji publicznej na temat decentralizacji i reformy pozwalającej na dobrowolne łączenie się hromad. Prócz przedstawienia dynamicznie zmieniających się założeń decentralizacji, Sołontaj duży nacisk położył na praktyczne zagadnienia związane z finansowaniem inicjatyw obywatelskich. Wystąpienie Ołeksandra Sołontaja wywołało burzliwą dyskusję wśród uczestników konferencji, czas jego prezentacji wydłużył się przez to niemal dwukrotnie. 

W niedzielę jednym z prelegentów był także Waldemar Białowąs, wicestarosta powiatu Świdnik, który zaprezentował liczne działania swojego samorządu. Historia sukcesu Świdnika obejmowała kilkadziesiąt slajdów, niestety z uwagi na brak czasu nie udało się nam omówić wszystkich aspektów działalności Starostwa, jednak ważnym wspólnym mianownikiem było to, że Waldemar Białowąs wielokrotnie wspominał o szkole jako o ważnym ogniwie w procesie partycypacyjnym i wykazywał, jak wielu możliwości, które daje nam szkoła, samorządy zazwyczaj nie wykorzystują. Starostwo Powiatowe w Świdniku bardzo troszczy się o infrastrukturę sportową i o to, by mieszkańcy mieli szeroki wybór łatwo dostępnych możliwości uprawiania sportu. Temat ten był szczególnie interesujący z punktu widzenia Hromady Wołoske, która w swoich obecnych działaniach skupia się właśnie na rozbudowie zaplecza sportowego hromady.  

Waldemara Białowąsa w kolejnej prezentacji wspierał Maciej Lubaś, który opowiadał o swoich doświadczeniach z dwóch perspektyw: pracownika samorządu współpracującego z organizacjami samorządowymi, oraz zapalonego NGOsowca-rowerzysty współpracującego z samorządem. Podwójna rola, w której wystąpił, pozwoliła szeroko przedstawić możliwości, ale też problemy na styku tych dwóch płaszczyzn. 

W niedzielne popołudnie zróżnicowaliśmy nieco formę pracy i zorganizowaliśmy zajęcia, na których uczestnicy zostali połączeni w zespoły i wcielili się w role przedstawicieli: miejscowej władzy,  małego biznesu, aktywistów samorządowych i zwykłych obywateli i z tego punktu widzenia analizowali projekty czterech hromad. Fakt, że uczestnicy połączeni zostali w zespoły w sposób przypadkowy, pozwolił na maksymalną dywersyfikację poglądów na każdy z omawianych tematów. 

 

DZIEŃ TRZECI

Na trzeci dzień – otwartej już dla wszystkich konferencji zaproszeni zostali przedstawicieli samorządów lokalnych i władz hromad nie uczestniczących w projekcie oraz zaplanowano od rana wizytę w urzędzie miasta Irpeń. Podczas wizyty, lokalni działacze samorządowi przekrojowo przedstawili nam specyfikę Irpienia, opowiadali zarówno o swoich powodzeniach, jak i kłopotach. Prelegenci nie mieli łatwej roli - z sali wciąż padały rozmaite pytania dotyczące omawianych zagadnień (m.in. rozwiązywania problemu bezdomnych zwierząt, organizacji samorządowej kliniki weterynaryjnej, infrastruktury sportowej). Po wizycie w siedzibie Rady Miasta planowaliśmy udać się do kilku lokalnych instytucji, których dotyczyły wystąpienia Irpieńskich samorządowców, jednak - jak to zwykle bywa - każda odpowiedź rodziła kilka kolejnych pytań i z tej części musieliśmy zrezygnować, gdyż w naszym centrum konferencyjnym czekał już na nas Ihor Semywołos, dyrektor wykonawczy Ośrodka Studiów Bliskowschodnich. Semywołos przedstawił wiele projektów realizowanych przez OSB, jednak szczególną uwagę starał się poświęcić na te z nich, które bezpośrednio dotyczą decentralizacji i procesu komunikacyjnego samorządów z mieszkańcami. W wystąpieniu Ihora Semywołosa nie zabrakło też akcentu patriotycznego - chwilę swojego przemówienia poświęcił na historię wzorowego przykładu samorządności lokalnej - Medżlisu, czyli (obecnie zdelegalizowanego przez Rosję) lokalnego samorządu Tatarów na obecnie okupowanym Krymie. 

Kolejnym poniedziałkowym panelem była wspólna prezentacja reprezentantek Urzędu Gminy Czosnów, Aleksandry Szpakowskiej i Sylwii Wawrzenieckiej, która skupiała się przede wszystkim na wykorzystaniu potencjału młodych mieszkańców gminy w pracy na rzecz wspólnego dobra. Dobre praktyki Czosnowa zostały dobrze przyjęte przez słuchaczy - niska aktywność mieszkańców do 25 roku życia jest wspólnym problemem wszystkich hromad w Ukrainie. Młodzi ludzie wykazują dużą energię, jednak lokalnym decydentom przeważnie brak pomysłów na efektywne zagospodarowanie tej energii. 

Jednym z ostatnich punktów konferencji podsumowującej było wystąpienie trzeciej reprezentantki Urzędu Dzielnicy Warszawa-Targówek, Marzeny Ulanowskiej. Skupiało się ono na tym, w jaki sposób dzielnica inspiruje i podtrzymuje kreatywny dialog samorząd-mieszkańcy-lokalni przedsiębiorcy. Forum Przedsiębiorców na Targówku to unikalny nawet w skali krajowej przykład tego, jak niskim nakładem środków można zaangażować różne grupy interesów we wspólną pracę na rzecz rozwoju lokalnej społeczności. Kluczowe znaczenie ma tu właśnie stosunek poniesionych kosztów do osiągniętych rezultatów - Ukraińcy często wierzą, że aby osiągnąć jakiekolwiek efekty, należy poświęcić na to duże nakłady finansowe. Przykład  Forum Przedsiębiorców na Targówku dobitnie temu przeczy i pokazuje, że dobra wola samorządu połączona ze zrozumieniem swojej roli jest w stanie dać znakomite efekty przy relatywnie bardzo niskim nakładzie sił i środków. 

Na zakończenie wspólnie z Galyną Usatenko reprezentującą naszą organizację partnerską „Europe XXI” wszystkim uczestnikom i uczestniczkom projektu wręczyliśmy dyplomy za udział w projekcie. 

Iwo Magierski, Ewa Borgosz

.........................................................................................................

Celami programu „Aktywna Hromada” jest wzmocnienie zdolności lokalnych wspólnot w Ukrainie do współprowadzenia lokalnej polityki oraz zwiększenie zaangażowania ich mieszkańców i mieszkanek w publiczny dialog. W wypracowywanie rozwiązań i ich wdrażanie zaangażowane są lokalne grupy działania, które: przeprowadzają diagnozę potrzeb i oczekiwań mieszkańców i mieszkanek; zbierają opinię publicznej podczas dwóch publicznych debat/spotkań partycypacyjnych; angażują mieszkańców w konsultację projektów władz.

Projekt realizowany jest przez Centrum Edukacji Obywatelskiej (Polska) i Fundację „Europa XXI” (Ukraina).

Zapraszamy na FB projektu: 

https://www.facebook.com/Aktywna-Hromada%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0-168269626933853/?ref=aymt_homepage_panel

Projekt realizowany jest w ramach Polsko-Kanadyjskiego Programu Wsparcia Demokracji współfinansowanego z programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Polsce oraz Kanadyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Handlu i Rozwoju.